بود آن ام الكتاب است كه مسطور در « رقّ » وجود منشور است و آن « غماء » عبوديت مىباشد . چهارم ام الكتاب مبين است و آن لوح محفوظ است كه نزد اهل نظر به نام نفس كلى ناميده مىشود و محل تعينش از اجسام ، فلك كرسى - كرسى كريم - است كه در آن تفاصيل تعينات مظاهر كاملان ، از كتاب‌ها و سوره‌ها و آيات و كلمات است كه ما اين بخش چهارم را در تعليق بر لوح محفوظ - از قول جندى - نقل كرديم . پنجم نون اقدار و مقدورات است و آن عبارت از ام الكتابى است كه در روحانيت روح قمر و روحانيت فلك آن قرار گرفته است ، و آن آسمان اسم « الخالق » است و محل اجتماع تابش‌هاى عالى و نورهاى مختلف و اتصال‌ها و انفصال‌هاست . شارح مفتاح گويد : از اين‌جا كتاب محو و اثبات بين جزييات نقش مىپذيرد . همو گويد : نسبت اثر اولين مراتب كه به نام مرتبه جمع و وجود ناميده مىشود ، به آن‌چه كه تحت آن است جمعيتى از اصول حقايق الهى و كونى و كليات آن‌هاست ، مانند وجود عام و مانند ام الكتاب ، يعنى اصل كتاب وجود كه به نام نون است و آن از جهت لغت به معنى دوات است ، چون محل اجتماع مدّات مواد نقش‌هاى عالم است ، نسبت « نر » است به « ماده » يعنى از حيث اين‌كه تأثير در تعينات و تعددات - خواه كلى باشد و يا جزيى - دارد ، خاص مرتبه است . حضرت شيخ قدس سره در تفسير فاتحه « اعجاز البيان » آن را خزانه جامع و ام الكتاب ناميده ، براى اين‌كه نفس رحمانى ، وجودى منبسط و تجلىاى سارى و رقّى منشور است كه مانند خميرمايه مىباشد ، يعنى به واسطه انبساط و گسترش صورت وجودى در آن - انبساطى كه عبارت از بودن ظاهر حق‌تعالى آينه‌اى مر باطنش راست ، زيرا مؤثر و اثر بخش داراى درجه « نر » بودن است و آن هيأت و شكل قابل ، داراى درجه « ماده » بودن است ، و مرتبه داراى درجه محليت و آثار و تعينات مىباشد . ( 2 ) . شيخ كبير - صدر الدين قونوى قدس سره - در كتاب نفحات گويد : حقيقت قلم اعلا كه به نام عقل اول ناميده مىشود عبارت از معناى جامع معانى تعينات امكانى است كه حق متعال اراده جدا كردن آن را از بين ممكنات غير متناهى كرد و بر ظاهر صفحه نور